{"id":1729,"date":"2025-11-21T12:13:26","date_gmt":"2025-11-21T06:43:26","guid":{"rendered":"https:\/\/www.oliveboard.in\/hindiblog\/?p=1729"},"modified":"2025-11-21T12:13:26","modified_gmt":"2025-11-21T06:43:26","slug":"nabard-grade-a-officer-syllabus","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.oliveboard.in\/hindiblog\/nabard-grade-a-officer-syllabus\/","title":{"rendered":"\u0928\u093e\u092c\u093e\u0930\u094d\u0921 \u0917\u094d\u0930\u0947\u0921 \u090f \u092a\u093e\u0920\u094d\u092f\u0915\u094d\u0930\u092e 2025, \u0938\u092d\u0940 \u091c\u093e\u0928\u0915\u093e\u0930\u0940 \u090f\u0915 \u0939\u0940 \u0938\u094d\u0925\u093e\u0928 \u092a\u0930"},"content":{"rendered":"\n<h1 class=\"wp-block-heading\">\u0928\u093e\u092c\u093e\u0930\u094d\u0921 \u0917\u094d\u0930\u0947\u0921 \u090f \u092a\u093e\u0920\u094d\u092f\u0915\u094d\u0930\u092e 2025, \u0938\u092d\u0940 \u091c\u093e\u0928\u0915\u093e\u0930\u0940 \u090f\u0915 \u0939\u0940 \u0938\u094d\u0925\u093e\u0928 \u092a\u0930<\/h1>\n\n\n\n<p>NABARD Grade A \u092a\u0930\u0940\u0915\u094d\u0937\u093e \u0917\u094d\u0930\u093e\u092e\u0940\u0923 \u0935\u093f\u0915\u093e\u0938 \u0914\u0930 \u0915\u0943\u0937\u093f \u0915\u094d\u0937\u0947\u0924\u094d\u0930 \u092e\u0947\u0902 \u0915\u0930\u093f\u092f\u0930 \u092c\u0928\u093e\u0928\u0947 \u0935\u093e\u0932\u0947 \u0909\u092e\u094d\u092e\u0940\u0926\u0935\u093e\u0930\u094b\u0902 \u0915\u0947 \u0932\u093f\u090f \u090f\u0915 \u092e\u0939\u0924\u094d\u0935\u092a\u0942\u0930\u094d\u0923 \u0905\u0935\u0938\u0930 \u0939\u0948\u0964 \u092f\u0939 \u092a\u0930\u0940\u0915\u094d\u0937\u093e <strong>\u0924\u0940\u0928 \u091a\u0930\u0923\u094b\u0902<\/strong> \u092e\u0947\u0902 \u0906\u092f\u094b\u091c\u093f\u0924 \u0915\u0940 \u091c\u093e\u0924\u0940 \u0939\u0948:<\/p>\n\n\n\n<ol>\n<li>Prelims (\u092a\u094d\u0930\u093e\u0930\u0902\u092d\u093f\u0915 \u092a\u0930\u0940\u0915\u094d\u0937\u093e)<\/li>\n\n\n\n<li>Mains (\u092e\u0941\u0916\u094d\u092f \u092a\u0930\u0940\u0915\u094d\u0937\u093e)<\/li>\n\n\n\n<li>Interview (\u0938\u093e\u0915\u094d\u0937\u093e\u0924\u094d\u0915\u093e\u0930)<\/li>\n<\/ol>\n\n\n\n<p>\u0907\u0938 \u092c\u094d\u0932\u0949\u0917 \u092e\u0947\u0902 \u0939\u092e <a href=\"https:\/\/www.oliveboard.in\/nabard-grade-a-notification\/?ref=contac-aib-hindi\" target=\"_blank\" data-type=\"URL\" data-id=\"https:\/\/www.oliveboard.in\/nabard-grade-a-notification\/?ref=contac-aib-hindi\" rel=\"noreferrer noopener\">NABARD Grade A<\/a> \u0915\u093e \u092a\u0942\u0930\u093e \u0938\u093f\u0932\u0947\u092c\u0938 2025 \u0938\u0930\u0932 \u0914\u0930 \u0935\u094d\u092f\u0935\u0938\u094d\u0925\u093f\u0924 \u0924\u0930\u0940\u0915\u0947 \u0938\u0947 \u0938\u092e\u091d\u093e\u090f\u0901\u0917\u0947, \u0924\u093e\u0915\u093f \u0906\u092a \u0924\u0948\u092f\u093e\u0930\u0940 \u092e\u0947\u0902 \u0915\u094b\u0908 \u092e\u0939\u0924\u094d\u0935\u092a\u0942\u0930\u094d\u0923 \u0935\u093f\u0937\u092f \u0928 \u091b\u094b\u0921\u093c\u0947\u0902\u0964<\/p>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\">NABARD Grade A \u092a\u0930\u0940\u0915\u094d\u0937\u093e \u092a\u0948\u091f\u0930\u094d\u0928<\/h2>\n\n\n\n<p><a href=\"https:\/\/www.oliveboard.in\/hindiblog\/nabard-grade-a-pariksha-kaisa-hota-hai\/?ref=contac-aib-hindi\" target=\"_blank\" data-type=\"URL\" data-id=\"https:\/\/www.oliveboard.in\/hindiblog\/nabard-grade-a-pariksha-kaisa-hota-hai\/?ref=contac-aib-hindi\" rel=\"noreferrer noopener\">\u0928\u093e\u092c\u093e\u0930\u094d\u0921 \u0917\u094d\u0930\u0947\u0921 \u090f \u092a\u0930\u0940\u0915\u094d\u0937\u093e<\/a> \u0938\u0902\u0930\u091a\u0928\u093e \u0915\u093e \u0935\u093f\u0935\u0930\u0923 \u0907\u0938 \u092a\u094d\u0930\u0915\u093e\u0930 \u0939\u0948:<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Prelims (\u091a\u0930\u0923 1)<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Prelims \u092e\u0947\u0902 \u0909\u092e\u094d\u092e\u0940\u0926\u0935\u093e\u0930\u094b\u0902 \u0915\u0940 \u0924\u0930\u094d\u0915\u0936\u0915\u094d\u0924\u093f, \u0917\u0923\u093f\u0924\u0940\u092f \u0915\u094d\u0937\u092e\u0924\u093e, \u0905\u0902\u0917\u094d\u0930\u0947\u091c\u0940 \u092d\u093e\u0937\u093e \u0914\u0930 \u0938\u093e\u092e\u093e\u0928\u094d\u092f \u091c\u094d\u091e\u093e\u0928 \u0915\u0940 \u092a\u0930\u0940\u0915\u094d\u0937\u093e \u0932\u0940 \u091c\u093e\u0924\u0940 \u0939\u0948\u0964 ESI \u0914\u0930 ARD \u092e\u0947\u0930\u093f\u091f \u0906\u0927\u093e\u0930\u093f\u0924 \u0939\u094b\u0924\u0947 \u0939\u0948\u0902, \u092f\u093e\u0928\u0940 \u0907\u0928\u0915\u093e \u0938\u094d\u0915\u094b\u0930 \u0905\u0902\u0924\u093f\u092e \u091a\u092f\u0928 \u092e\u0947\u0902 \u092e\u0939\u0924\u094d\u0935\u092a\u0942\u0930\u094d\u0923 \u092d\u0942\u092e\u093f\u0915\u093e \u0928\u093f\u092d\u093e\u0924\u093e \u0939\u0948\u0964<\/p>\n\n\n<div class=\"wp-block-image\">\n<figure class=\"aligncenter size-full\"><a href=\"https:\/\/www.oliveboard.in\/nabard-grade-a-2025-phase-1-rapid-revision-batch-2003\/\" target=\"_blank\" rel=\"noreferrer noopener\"><img decoding=\"async\" loading=\"lazy\" width=\"640\" height=\"490\" src=\"https:\/\/www.oliveboard.in\/hindiblog\/wp-content\/uploads\/2025\/11\/NABARD-Grade-A-Rapid-Revison-Batch.webp\" alt=\"NABARD Grade A Rapid Revision Batch\" class=\"wp-image-2852\"\/><\/a><\/figure><\/div>\n\n\n<p><br>Prelims \u092a\u0930\u0940\u0915\u094d\u0937\u093e 200 \u0911\u092c\u094d\u091c\u0947\u0915\u094d\u091f\u093f\u0935 \u092a\u094d\u0930\u0915\u093e\u0930 \u0915\u0947 \u092a\u094d\u0930\u0936\u094d\u0928\u094b\u0902 \u092a\u0930 \u0906\u0927\u093e\u0930\u093f\u0924 \u0939\u094b\u0924\u0940 \u0939\u0948\u0964 \u0907\u0938\u092e\u0947\u0902 \u0915\u0941\u091b \u0938\u0947\u0915\u094d\u0936\u0928 \u092e\u0947\u0930\u093f\u091f \u0906\u0927\u093e\u0930\u093f\u0924 \u0939\u094b\u0924\u0947 \u0939\u0948\u0902 \u0914\u0930 \u092c\u093e\u0915\u0940 \u092f\u094b\u0917\u094d\u092f\u0924\u093e (qualifying) \u0938\u0947\u0915\u094d\u0936\u0928\u0964<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Prelims \u0915\u0947 \u092e\u0941\u0916\u094d\u092f \u0938\u0947\u0915\u094d\u0936\u0928 \u0914\u0930 \u0905\u0902\u0915:<\/strong><\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-table\"><table><tbody><tr><td><strong>\u0938\u0947\u0915\u094d\u0936\u0928<\/strong><\/td><td><strong>\u092a\u094d\u0930\u0915\u093e\u0930<\/strong><\/td><td><strong>\u0905\u0902\u0915<\/strong><\/td><\/tr><tr><td>\u0924\u0930\u094d\u0915\u0936\u0915\u094d\u0924\u093f (Reasoning)<\/td><td>Objective<\/td><td>20<\/td><\/tr><tr><td>\u0905\u0902\u0917\u094d\u0930\u0947\u091c\u0940 \u092d\u093e\u0937\u093e (English Language)<\/td><td>Objective<\/td><td>30<\/td><\/tr><tr><td>\u0915\u0902\u092a\u094d\u092f\u0942\u091f\u0930 \u091c\u094d\u091e\u093e\u0928 (Computer Knowledge)<\/td><td>Objective<\/td><td>20<\/td><\/tr><tr><td>\u0917\u0923\u093f\u0924\u0940\u092f \u092f\u094b\u0917\u094d\u092f\u0924\u093e (Quantitative Aptitude)<\/td><td>Objective<\/td><td>20<\/td><\/tr><tr><td>\u0928\u093f\u0930\u094d\u0923\u092f \u0915\u094d\u0937\u092e\u0924\u093e (Decision Making)<\/td><td>Objective<\/td><td>10<\/td><\/tr><tr><td>\u0938\u093e\u092e\u093e\u0928\u094d\u092f \u091c\u094d\u091e\u093e\u0928 (GA)<\/td><td>Objective<\/td><td>20<\/td><\/tr><tr><td>\u0906\u0930\u094d\u0925\u093f\u0915 \u090f\u0935\u0902 \u0938\u093e\u092e\u093e\u091c\u093f\u0915 \u092e\u0941\u0926\u094d\u0926\u0947 (ESI)<\/td><td>Objective<\/td><td>40<\/td><\/tr><tr><td>\u0915\u0943\u0937\u093f \u090f\u0935\u0902 \u0917\u094d\u0930\u093e\u092e\u0940\u0923 \u0935\u093f\u0915\u093e\u0938 (ARD)<\/td><td>Objective<\/td><td>40<\/td><\/tr><tr><td><strong>\u0915\u0941\u0932<\/strong><\/td><td>&#8211;<\/td><td>200<\/td><\/tr><\/tbody><\/table><\/figure>\n\n\n\n<p><strong>Mains (\u091a\u0930\u0923 2)<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Mains \u092e\u0947\u0902 Prelims \u0915\u0940 \u0924\u0941\u0932\u0928\u093e \u092e\u0947\u0902 \u092a\u094d\u0930\u0936\u094d\u0928 <strong>\u0905\u0927\u093f\u0915 \u091c\u091f\u093f\u0932 \u0914\u0930 \u0935\u093f\u0938\u094d\u0924\u0943\u0924<\/strong> \u0939\u094b\u0924\u0947 \u0939\u0948\u0902\u0964 \u0909\u092e\u094d\u092e\u0940\u0926\u0935\u093e\u0930\u094b\u0902 \u0938\u0947 <strong>\u0932\u0947\u0916\u0928 \u0915\u094d\u0937\u092e\u0924\u093e, \u0935\u093f\u0936\u094d\u0932\u0947\u0937\u0923 \u0914\u0930 \u0905\u0935\u0927\u093e\u0930\u0923\u093e\u0913\u0902 \u0915\u0940 \u0917\u0939\u0930\u0940 \u0938\u092e\u091d<\/strong> \u0905\u092a\u0947\u0915\u094d\u0937\u093f\u0924 \u0939\u094b\u0924\u0940 \u0939\u0948\u0964<\/p>\n\n\n\n<p>Mains \u092a\u0930\u0940\u0915\u094d\u0937\u093e \u092e\u0947\u0902 <strong>\u0926\u094b \u092a\u0947\u092a\u0930 \u0939\u094b\u0924\u0947 \u0939\u0948\u0902:<\/strong><\/p>\n\n\n\n<ul>\n<li><strong>Paper I:<\/strong> \u0938\u093e\u092e\u093e\u0928\u094d\u092f \u0905\u0902\u0917\u094d\u0930\u0947\u091c\u0940 (Essay, Letter, Comprehension) \u2013 100 \u0905\u0902\u0915, 90 \u092e\u093f\u0928\u091f<\/li>\n\n\n\n<li><strong>Paper II:<\/strong>\n<ul>\n<li>Generalist: ESI &amp; ARD \u2013 50 \u0905\u0902\u0915 Objective + 50 \u0905\u0902\u0915 Descriptive<\/li>\n\n\n\n<li>Specialist: Stream-specific Subjects \u2013 50 \u0905\u0902\u0915 Objective + 50 \u0905\u0902\u0915 Descriptive<\/li>\n<\/ul>\n<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\">NABARD Grade A Phase 1 (Prelims) \u0915\u093e \u0938\u093f\u0932\u0947\u092c\u0938<\/h2>\n\n\n\n<p>\u0928\u093e\u092c\u093e\u0930\u094d\u0921 \u0917\u094d\u0930\u0947\u0921 \u090f \u092a\u094d\u0930\u093e\u0930\u0902\u092d\u093f\u0915 \u092a\u0930\u0940\u0915\u094d\u0937\u093e \u0915\u093e \u092a\u093e\u0920\u094d\u092f\u0915\u094d\u0930\u092e \u0935\u093f\u0935\u0930\u0923 \u0907\u0938 \u092a\u094d\u0930\u0915\u093e\u0930 \u0939\u0948:<\/p>\n\n\n\n<h3 class=\"wp-block-heading\">\u0924\u0930\u094d\u0915\u0936\u0915\u094d\u0924\u093f (Reasoning Ability)<\/h3>\n\n\n\n<p>Reasoning \u0938\u0947\u0915\u094d\u0936\u0928 \u092e\u0947\u0902 <strong>\u0924\u0930\u094d\u0915 \u0914\u0930 \u0932\u0949\u091c\u093f\u0915\u0932 \u0938\u094b\u091a<\/strong> \u0915\u093e \u092a\u0930\u0940\u0915\u094d\u0937\u0923 \u0915\u093f\u092f\u093e \u091c\u093e\u0924\u093e \u0939\u0948\u0964 \u0930\u094b\u091c\u093e\u0928\u093e \u0905\u092d\u094d\u092f\u093e\u0938 \u0915\u0930\u0928\u0947 \u0938\u0947 \u092f\u0939 \u0938\u0947\u0915\u094d\u0936\u0928 \u092e\u091c\u092c\u0942\u0924 \u092c\u0928\u0924\u093e \u0939\u0948\u0964<\/p>\n\n\n\n<ul>\n<li>\u092a\u0939\u0947\u0932\u0940 \u090f\u0935\u0902 \u092c\u0948\u0920\u0915 \u0935\u094d\u092f\u0935\u0938\u094d\u0925\u093e (Puzzles &amp; Seating Arrangement)<\/li>\n\n\n\n<li>\u0938\u093f\u0932\u0949\u091c\u093f\u091c\u094d\u092e (Syllogism)<\/li>\n\n\n\n<li>\u0921\u0947\u091f\u093e \u092a\u0930\u094d\u092f\u093e\u092a\u094d\u0924\u0924\u093e (Data Sufficiency)<\/li>\n\n\n\n<li>\u0915\u0925\u0928 \u0906\u0927\u093e\u0930\u093f\u0924 \u092a\u094d\u0930\u0936\u094d\u0928 (Statement-Based Questions)<\/li>\n\n\n\n<li>\u0905\u0938\u092e\u093e\u0928\u0924\u093e (Inequality)<\/li>\n\n\n\n<li>\u0907\u0928\u092a\u0941\u091f-\u0906\u0909\u091f\u092a\u0941\u091f (Input\u2013Output)<\/li>\n\n\n\n<li>\u0930\u0915\u094d\u0924 \u0938\u0902\u092c\u0902\u0927 (Blood Relations)<\/li>\n\n\n\n<li>\u0915\u094b\u0921\u093f\u0902\u0917-\u0921\u093f\u0915\u094b\u0921\u093f\u0902\u0917 (Coding\u2013Decoding)<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-buttons is-content-justification-center is-layout-flex wp-container-1\">\n<div class=\"wp-block-button\"><a class=\"wp-block-button__link wp-element-button\" href=\"https:\/\/www.oliveboard.in\/nabard-grade-a-mock-test\/?ref=contac-aib-hindi\" target=\"_blank\" rel=\"noreferrer noopener\"><strong>\u0928\u093e\u092c\u093e\u0930\u094d\u0921 \u0917\u094d\u0930\u0947\u0921 \u090f \u092e\u0949\u0915 \u091f\u0947\u0938\u094d\u091f \u0926\u0947\u0902<\/strong><\/a><\/div>\n<\/div>\n\n\n\n<h3 class=\"wp-block-heading\"><br>\u0917\u0923\u093f\u0924\u0940\u092f \u092f\u094b\u0917\u094d\u092f\u0924\u093e (Quantitative Aptitude)<\/h3>\n\n\n\n<p>\u0907\u0938 \u0938\u0947\u0915\u094d\u0936\u0928 \u092e\u0947\u0902 \u0917\u0923\u093f\u0924\u0940\u092f \u0915\u094c\u0936\u0932 \u0914\u0930 \u0924\u0947\u091c\u0940 \u0938\u0947 \u0939\u0932 \u0915\u0930\u0928\u0947 \u0915\u0940 \u0915\u094d\u0937\u092e\u0924\u093e \u091c\u0930\u0942\u0930\u0940 \u0939\u0948\u0964 \u0928\u093f\u092f\u092e\u093f\u0924 \u0905\u092d\u094d\u092f\u093e\u0938 \u0914\u0930 \u092a\u093f\u091b\u0932\u0947 \u0938\u093e\u0932 \u0915\u0947 \u092a\u094d\u0930\u0936\u094d\u0928 \u0939\u0932 \u0915\u0930\u0928\u0947 \u0938\u0947 \u0924\u0948\u092f\u093e\u0930\u0940 \u092a\u094d\u0930\u092d\u093e\u0935\u0940 \u092c\u0928\u0924\u0940 \u0939\u0948\u0964<\/p>\n\n\n\n<ul>\n<li>\u0921\u0947\u091f\u093e \u0935\u094d\u092f\u093e\u0916\u094d\u092f\u093e (Data Interpretation)<\/li>\n\n\n\n<li>\u0926\u094d\u0935\u093f\u0918\u093e\u0924 \u0938\u092e\u0940\u0915\u0930\u0923 (Quadratic Equations)<\/li>\n\n\n\n<li>\u0938\u0902\u0916\u094d\u092f\u093e \u0936\u094d\u0930\u0947\u0923\u0940 (Number Series)<\/li>\n\n\n\n<li>\u0938\u0930\u0932\u0940\u0915\u0930\u0923 \/ \u0905\u0928\u0941\u092e\u093e\u0928 (Simplification\/Approximation)<\/li>\n\n\n\n<li>\u0905\u0902\u0915\u0917\u0923\u093f\u0924\u0940\u092f \u092a\u094d\u0930\u0936\u094d\u0928 (Arithmetic Questions)<\/li>\n\n\n\n<li>\u0917\u0923\u093f\u0924\u0940\u092f \u0905\u0938\u092e\u093e\u0928\u0924\u093e\u090f\u0901 (Mathematical Inequalities)<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<h3 class=\"wp-block-heading\">\u0905\u0902\u0917\u094d\u0930\u0947\u091c\u0940 \u092d\u093e\u0937\u093e (English Language)<\/h3>\n\n\n\n<p>English \u0938\u0947\u0915\u094d\u0936\u0928 \u092e\u0947\u0902 \u0935\u093e\u091a\u0928 \u0915\u094d\u0937\u092e\u0924\u093e \u0914\u0930 \u0935\u094d\u092f\u093e\u0915\u0930\u0923 \u091c\u094d\u091e\u093e\u0928 \u092e\u0939\u0924\u094d\u0935\u092a\u0942\u0930\u094d\u0923 \u0939\u0948\u0964 \u0930\u094b\u091c\u093c\u093e\u0928\u093e \u0905\u092d\u094d\u092f\u093e\u0938 \u0938\u0947 \u0938\u0941\u0927\u093e\u0930 \u0906\u0924\u093e \u0939\u0948\u0964<\/p>\n\n\n\n<ul>\n<li>\u0930\u0940\u0921\u093f\u0902\u0917 \u0915\u0949\u092e\u094d\u092a\u094d\u0930\u093f\u0939\u0947\u0902\u0936\u0928 (Reading Comprehension)<\/li>\n\n\n\n<li>\u0915\u094d\u0932\u094b\u091c \u091f\u0947\u0938\u094d\u091f (Cloze Test)<\/li>\n\n\n\n<li>\u0935\u093e\u0915\u094d\u092f \u0938\u0941\u0927\u093e\u0930 (Sentence Improvement)<\/li>\n\n\n\n<li>\u0924\u094d\u0930\u0941\u091f\u093f \u092a\u0939\u091a\u093e\u0928 (Spotting Errors)<\/li>\n\n\n\n<li>\u0930\u093f\u0915\u094d\u0924 \u0938\u094d\u0925\u093e\u0928 \u092d\u0930\u0928\u093e (Fill in the Blanks)<\/li>\n\n\n\n<li>\u0905\u0928\u0941\u091a\u094d\u091b\u0947\u0926 \u0915\u094d\u0930\u092e (Para Jumbles)<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<h3 class=\"wp-block-heading\">\u0938\u093e\u092e\u093e\u0928\u094d\u092f \u091c\u094d\u091e\u093e\u0928 (General Awareness)<\/h3>\n\n\n\n<p>GA \u0938\u0947\u0915\u094d\u0936\u0928 \u092e\u0947\u0902 \u0930\u093e\u0937\u094d\u091f\u094d\u0930\u0940\u092f \u0914\u0930 \u0905\u0902\u0924\u0930\u0930\u093e\u0937\u094d\u091f\u094d\u0930\u0940\u092f \u0918\u091f\u0928\u093e\u0913\u0902, \u092c\u0948\u0902\u0915\u093f\u0902\u0917-\u0906\u0930\u094d\u0925\u093f\u0915 \u091c\u093e\u0928\u0915\u093e\u0930\u0940 \u092a\u0930 \u0927\u094d\u092f\u093e\u0928 \u0926\u0947\u0928\u093e \u0906\u0935\u0936\u094d\u092f\u0915 \u0939\u0948\u0964<\/p>\n\n\n\n<ul>\n<li>\u0938\u092e\u0938\u093e\u092e\u092f\u093f\u0915 \u0918\u091f\u0928\u093e\u090f\u0901 (Current Affairs)<\/li>\n\n\n\n<li>\u092c\u0948\u0902\u0915\u093f\u0902\u0917, \u0905\u0930\u094d\u0925\u0935\u094d\u092f\u0935\u0938\u094d\u0925\u093e, \u092c\u0940\u092e\u093e (Banking, Economy, Insurance)<\/li>\n\n\n\n<li>\u0916\u0947\u0932\u0915\u0942\u0926, \u092a\u0941\u0930\u0938\u094d\u0915\u093e\u0930 \u0914\u0930 \u0938\u092e\u094d\u092e\u093e\u0928 (Sports, Awards &amp; Honours)<\/li>\n\n\n\n<li>\u0938\u0930\u0915\u093e\u0930\u0940 \u092f\u094b\u091c\u0928\u093e\u090f\u0901 (Government Schemes)<\/li>\n\n\n\n<li>\u0935\u093f\u091c\u094d\u091e\u093e\u0928 \u090f\u0935\u0902 \u092a\u094d\u0930\u094c\u0926\u094d\u092f\u094b\u0917\u093f\u0915\u0940 (Science &amp; Technology)<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<h3 class=\"wp-block-heading\">\u0928\u093f\u0930\u094d\u0923\u092f \u0915\u094d\u0937\u092e\u0924\u093e (Decision Making)<\/h3>\n\n\n\n<p>\u092f\u0939 \u0938\u0947\u0915\u094d\u0936\u0928 \u0935\u093e\u0938\u094d\u0924\u0935\u093f\u0915 \u091c\u0940\u0935\u0928 \u0915\u0940 \u0938\u092e\u0938\u094d\u092f\u093e\u0913\u0902 \u0915\u094b \u0939\u0932 \u0915\u0930\u0928\u0947 \u0915\u0940 \u0915\u094d\u0937\u092e\u0924\u093e \u092a\u0930 \u0906\u0927\u093e\u0930\u093f\u0924 \u0939\u0948\u0964<\/p>\n\n\n\n<ul>\n<li>\u091c\u093e\u0928\u0915\u093e\u0930\u0940 \u0915\u093e \u0935\u093f\u0936\u094d\u0932\u0947\u0937\u0923 (Interpreting Information)<\/li>\n\n\n\n<li>\u0905\u0928\u0941\u092e\u093e\u0928 \u0914\u0930 \u092e\u093e\u0928\u094d\u092f\u0924\u093e\u0913\u0902 \u0915\u094b \u092a\u0939\u091a\u093e\u0928\u0928\u093e (Recognizing Assumptions)<\/li>\n\n\n\n<li>\u092a\u0930\u093f\u0938\u094d\u0925\u093f\u0924\u093f \u0906\u0927\u093e\u0930\u093f\u0924 \u092a\u094d\u0930\u0936\u094d\u0928 (Situation-Based Questions)<\/li>\n\n\n\n<li>\u0915\u0947\u0938 \u0938\u094d\u091f\u0921\u0940 (Case Studies)<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<h3 class=\"wp-block-heading\">\u0915\u0902\u092a\u094d\u092f\u0942\u091f\u0930 \u091c\u094d\u091e\u093e\u0928 (Computer Knowledge)<\/h3>\n\n\n\n<p>\u0915\u0902\u092a\u094d\u092f\u0942\u091f\u0930 \u0938\u0947\u0915\u094d\u0936\u0928 \u092e\u0947\u0902 \u092c\u0941\u0928\u093f\u092f\u093e\u0926\u0940 \u091c\u094d\u091e\u093e\u0928 \u0914\u0930 \u0936\u0949\u0930\u094d\u091f\u0915\u091f\u094d\u0938 \u092a\u0930\u094d\u092f\u093e\u092a\u094d\u0924 \u0939\u094b\u0924\u0947 \u0939\u0948\u0902\u0964<\/p>\n\n\n\n<ul>\n<li>\u0907\u0928\u092a\u0941\u091f-\u0906\u0909\u091f\u092a\u0941\u091f \u0921\u093f\u0935\u093e\u0907\u0938 (Input\u2013Output Devices)<\/li>\n\n\n\n<li>\u0928\u0947\u091f\u0935\u0930\u094d\u0915\u093f\u0902\u0917 (Networking)<\/li>\n\n\n\n<li>\u0921\u0947\u091f\u093e\u092c\u0947\u0938 \u092a\u094d\u0930\u092c\u0902\u0927\u0928 \u092a\u094d\u0930\u0923\u093e\u0932\u0940 (DBMS)<\/li>\n\n\n\n<li>MS Office, Internet \u0914\u0930 Keyboard Shortcuts<\/li>\n\n\n\n<li>\u0915\u0902\u092a\u094d\u092f\u0942\u091f\u0930 \u0915\u093e \u0907\u0924\u093f\u0939\u093e\u0938 \u0914\u0930 \u092a\u0940\u0922\u093c\u093f\u092f\u093e\u0901 (History &amp; Generations of Computers)<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\">NABARD Grade A ARD \u0914\u0930 ESI \u0938\u093f\u0932\u0947\u092c\u0938 (Phase 1 &amp; 2)<\/h2>\n\n\n\n<p>\u0928\u093e\u092c\u093e\u0930\u094d\u0921 \u0917\u094d\u0930\u0947\u0921 \u090f \u0915\u0943\u0937\u093f \u090f\u0935\u0902 \u0917\u094d\u0930\u093e\u092e\u0940\u0923 \u0935\u093f\u0915\u093e\u0938 (ARD) \u0914\u0930 \u0906\u0930\u094d\u0925\u093f\u0915 \u090f\u0935\u0902 \u0938\u093e\u092e\u093e\u091c\u093f\u0915 \u092e\u0941\u0926\u094d\u0926\u0947 (ESI) \u092a\u093e\u0920\u094d\u092f\u0915\u094d\u0930\u092e \u0915\u093e \u0935\u093f\u0935\u0930\u0923 \u0907\u0938 \u092a\u094d\u0930\u0915\u093e\u0930 \u0939\u0948:<\/p>\n\n\n\n<h3 class=\"wp-block-heading\">\u0915\u0943\u0937\u093f \u090f\u0935\u0902 \u0917\u094d\u0930\u093e\u092e\u0940\u0923 \u0935\u093f\u0915\u093e\u0938 (Agriculture &amp; Rural Development)<\/h3>\n\n\n\n<p>ARD \u0938\u0947\u0915\u094d\u0936\u0928 \u092e\u0947\u0902 \u0915\u0943\u0937\u093f, \u0917\u094d\u0930\u093e\u092e\u0940\u0923 \u0935\u093f\u0915\u093e\u0938 \u0914\u0930 \u0938\u0902\u092c\u0902\u0927\u093f\u0924 \u0935\u093f\u091c\u094d\u091e\u093e\u0928 \u0915\u0947 \u0935\u094d\u092f\u093e\u092a\u0915 \u091c\u094d\u091e\u093e\u0928 \u0915\u0940 \u0906\u0935\u0936\u094d\u092f\u0915\u0924\u093e \u0939\u094b\u0924\u0940 \u0939\u0948\u0964<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-table\"><table><tbody><tr><td><strong>\u092e\u0941\u0916\u094d\u092f \u0935\u093f\u0937\u092f (Main Topics)<\/strong><\/td><td><strong>\u0909\u092a\u0935\u093f\u0937\u092f \/ \u092a\u094d\u0930\u092e\u0941\u0916 \u0915\u094d\u0937\u0947\u0924\u094d\u0930 (Subtopics \/ Key Areas)<\/strong><\/td><\/tr><tr><td><strong>\u0915\u0943\u0937\u093f (Agriculture)<\/strong><\/td><td>\u2022 \u0915\u0943\u0937\u093f \u0915\u0940 \u092a\u0930\u093f\u092d\u093e\u0937\u093e, \u0905\u0930\u094d\u0925 \u0914\u0930 \u0936\u093e\u0916\u093e\u090f\u0901\u2022 \u090f\u0917\u094d\u0930\u094b\u0928\u094b\u092e\u0940 \u2013 \u092a\u0930\u093f\u092d\u093e\u0937\u093e, \u0905\u0930\u094d\u0925 \u0914\u0930 \u0926\u093e\u092f\u0930\u093e\u2022 \u092b\u0938\u0932 \u0935\u0930\u094d\u0917\u0940\u0915\u0930\u0923\u2022 \u092b\u0938\u0932 \u0909\u0924\u094d\u092a\u093e\u0926\u0928 \u0915\u094b \u092a\u094d\u0930\u092d\u093e\u0935\u093f\u0924 \u0915\u0930\u0928\u0947 \u0935\u093e\u0932\u0947 \u0915\u093e\u0930\u0915\u2022 \u0915\u0943\u0937\u093f-\u091c\u0932\u0935\u093e\u092f\u0941 \u0915\u094d\u0937\u0947\u0924\u094d\u0930 (Agro-climatic zones)\u2022 \u092b\u0938\u0932 \u092a\u094d\u0930\u0923\u093e\u0932\u0940 \u0915\u0947 \u092a\u094d\u0930\u0915\u093e\u0930\u2022 \u0936\u0941\u0937\u094d\u0915 \u092d\u0942\u092e\u093f \u0915\u0940 \u0938\u092e\u0938\u094d\u092f\u093e\u090f\u0901\u2022 \u092c\u0940\u091c \u0909\u0924\u094d\u092a\u093e\u0926\u0928 \u0914\u0930 \u092a\u094d\u0930\u0938\u0902\u0938\u094d\u0915\u0930\u0923\u2022 \u092c\u0940\u091c \u0917\u093e\u0902\u0935 (Seed Village)\u2022 \u092e\u094c\u0938\u092e \u0935\u093f\u091c\u094d\u091e\u093e\u0928 \u2013 \u092e\u094c\u0938\u092e \u092a\u0948\u0930\u093e\u092e\u0940\u091f\u0930, \u092b\u0938\u0932-\u092e\u094c\u0938\u092e \u092a\u0930\u093e\u092e\u0930\u094d\u0936\u2022 \u092a\u094d\u0930\u093f\u0938\u093f\u091c\u0928 \u092b\u093e\u0930\u094d\u092e\u093f\u0902\u0917\u2022 \u092b\u0938\u0932 \u0924\u0940\u0935\u094d\u0930\u0924\u093e \u092a\u094d\u0930\u0923\u093e\u0932\u0940 (System of Crop Intensification)\u2022 \u091c\u0948\u0935\u093f\u0915 \u0916\u0947\u0924\u0940 (Organic Farming)<\/td><\/tr><tr><td><strong>\u092e\u0943\u0926\u093e \u0914\u0930 \u091c\u0932 \u0938\u0902\u0930\u0915\u094d\u0937\u0923 (Soil and Water Conservation)<\/strong><\/td><td>\u2022 \u092a\u094d\u0930\u092e\u0941\u0916 \u092e\u0943\u0926\u093e \u092a\u094d\u0930\u0915\u093e\u0930\u2022 \u092e\u0943\u0926\u093e \u0909\u0930\u094d\u0935\u0930\u0924\u093e\u2022 \u0909\u0930\u094d\u0935\u0930\u0915 (Fertilizers)\u2022 \u092e\u0943\u0926\u093e \u0915\u091f\u093e\u0935 \u0914\u0930 \u0938\u0902\u0930\u0915\u094d\u0937\u0923\u2022 \u091c\u0932 \u0938\u0902\u091a\u092f\u0928 \u092a\u094d\u0930\u092c\u0902\u0927\u0928 (Watershed Management)<\/td><\/tr><tr><td><strong>\u091c\u0932 \u0938\u0902\u0938\u093e\u0927\u0928 \u092a\u094d\u0930\u092c\u0902\u0927\u0928 (Water Resource Management)<\/strong><\/td><td>\u2022 \u0938\u093f\u0902\u091a\u093e\u0908 \u092a\u094d\u0930\u092c\u0902\u0927\u0928\u2022 \u0938\u093f\u0902\u091a\u093e\u0908 \u0915\u0947 \u092a\u094d\u0930\u0915\u093e\u0930 \u0914\u0930 \u0938\u094d\u0930\u094b\u0924\u2022 \u092b\u0938\u0932-\u091c\u0932 \u0906\u0935\u0936\u094d\u092f\u0915\u0924\u093e\u2022 \u0915\u092e\u093e\u0902\u0921 \u0915\u094d\u0937\u0947\u0924\u094d\u0930 \u0935\u093f\u0915\u093e\u0938\u2022 \u091c\u0932 \u0938\u0902\u0930\u0915\u094d\u0937\u0923 \u0924\u0915\u0928\u0940\u0915\u2022 \u0938\u0942\u0915\u094d\u0937\u094d\u092e \u0938\u093f\u0902\u091a\u093e\u0908 (Micro Irrigation)\u2022 \u0938\u093f\u0902\u091a\u093e\u0908 \u092a\u0902\u092a\u2022 \u092a\u094d\u0930\u092e\u0941\u0916, \u092e\u0927\u094d\u092f \u0914\u0930 \u0932\u0918\u0941 \u0938\u093f\u0902\u091a\u093e\u0908 \u092a\u0930\u093f\u092f\u094b\u091c\u0928\u093e\u090f\u0901<\/td><\/tr><tr><td><strong>\u0915\u0943\u0937\u093f \u090f\u0935\u0902 \u092b\u093e\u0930\u094d\u092e \u0907\u0902\u091c\u0940\u0928\u093f\u092f\u0930\u093f\u0902\u0917 (Agri &amp; Farm Engineering)<\/strong><\/td><td>\u2022 \u0916\u0947\u0924\u094b\u0902 \u092e\u0947\u0902 \u092a\u094d\u0930\u092f\u0941\u0915\u094d\u0924 \u0936\u0915\u094d\u0924\u093f \u0914\u0930 \u092e\u0936\u0940\u0928\u0930\u0940\u2022 \u0936\u0915\u094d\u0924\u093f \u0938\u094d\u0930\u094b\u0924 \u2013 \u092a\u0936\u0941, \u092e\u093e\u0928\u0935, \u0935\u093f\u0926\u094d\u092f\u0941\u0924, \u092f\u093e\u0902\u0924\u094d\u0930\u093f\u0915, \u092a\u0935\u0928, \u092c\u093e\u092f\u094b\u092e\u093e\u0938, \u0938\u094c\u0930, \u092c\u093e\u092f\u094b\u092b\u094d\u092f\u0942\u0932\u094d\u0938\u2022 \u091c\u0932 \u0938\u0902\u091a\u092f\u0928 \u0938\u0902\u0930\u091a\u0928\u093e\u090f\u0901\u2022 \u092b\u093e\u0930\u094d\u092e \u0924\u093e\u0932\u093e\u092c (Farm Ponds)\u2022 \u0915\u0943\u0937\u093f \u092a\u094d\u0930\u0938\u0902\u0938\u094d\u0915\u0930\u0923 (Agro Processing)\u2022 \u0928\u093f\u092f\u0902\u0924\u094d\u0930\u093f\u0924 \u0914\u0930 \u092a\u0930\u093f\u0935\u0930\u094d\u0924\u093f\u0924 \u092d\u0902\u0921\u093e\u0930\u0923\u2022 \u0928\u093e\u0936\u0935\u093e\u0928 \u0935\u0938\u094d\u0924\u0941\u0913\u0902 \u0915\u093e \u092d\u0902\u0921\u093e\u0930\u0923\u2022 \u092c\u093f\u0928, \u0917\u094b\u0926\u093e\u092e \u0914\u0930 \u0905\u0928\u093e\u091c \u0938\u093f\u0932\u094b\u0938<\/td><\/tr><tr><td><strong>\u092c\u093e\u0917\u0935\u093e\u0928\u0940 \u0914\u0930 \u092a\u094d\u0932\u093e\u0902\u091f\u0947\u0936\u0928 (Horticulture &amp; Plantation)<\/strong><\/td><td>\u2022 \u0905\u0930\u094d\u0925, \u092a\u0930\u093f\u092d\u093e\u0937\u093e \u0914\u0930 \u0936\u093e\u0916\u093e\u090f\u0901\u2022 \u092c\u093e\u0917\u0935\u093e\u0928\u0940 \u0914\u0930 \u092a\u094d\u0932\u093e\u0902\u091f\u0947\u0936\u0928 \u092b\u0938\u0932\u094b\u0902 \u0915\u093e \u0909\u0924\u094d\u092a\u093e\u0926\u0928 \u0924\u0915\u0928\u0940\u0915 \u0914\u0930 \u0915\u0943\u0937\u093f \u0905\u092d\u094d\u092f\u093e\u0938\u2022 \u092e\u0942\u0932\u094d\u092f \u0914\u0930 \u0906\u092a\u0942\u0930\u094d\u0924\u093f \u0936\u094d\u0930\u0943\u0902\u0916\u0932\u093e \u092a\u094d\u0930\u092c\u0902\u0927\u0928\u2022 \u092a\u0936\u094d\u091a-\u092b\u0938\u0932 \u092a\u094d\u0930\u092c\u0902\u0927\u0928 (Post-Harvest Management)<\/td><\/tr><tr><td><strong>\u092a\u0936\u0941\u092a\u093e\u0932\u0928 (Animal Husbandry)<\/strong><\/td><td>\u2022 \u092d\u093e\u0930\u0924\u0940\u092f \u0905\u0930\u094d\u0925\u0935\u094d\u092f\u0935\u0938\u094d\u0925\u093e \u092e\u0947\u0902 \u0915\u0943\u0937\u093f \u092a\u0936\u0941\u0913\u0902 \u0915\u0940 \u092d\u0942\u092e\u093f\u0915\u093e\u2022 \u092d\u093e\u0930\u0924 \u092e\u0947\u0902 \u092a\u0936\u0941\u092a\u093e\u0932\u0928 \u092a\u094d\u0930\u0925\u093e\u090f\u0901\u2022 \u0938\u093e\u092e\u093e\u0928\u094d\u092f \u092a\u0936\u0941\u0927\u0928 \u0936\u092c\u094d\u0926\u093e\u0935\u0932\u0940\u2022 \u092e\u0935\u0947\u0936\u093f\u092f\u094b\u0902 \u0915\u0940 \u0909\u092a\u092f\u094b\u0917\u093f\u0924\u093e \u0935\u0930\u094d\u0917\u0940\u0915\u0930\u0923\u2022 \u0938\u093e\u092e\u093e\u0928\u094d\u092f \u091a\u093e\u0930\u093e \u0914\u0930 \u0906\u0939\u093e\u0930 \u2013 \u092a\u094d\u0930\u0915\u093e\u0930 \u0914\u0930 \u0909\u092a\u092f\u094b\u0917\u093f\u0924\u093e\u2022 \u092a\u094b\u0932\u094d\u091f\u094d\u0930\u0940 \u0909\u0926\u094d\u092f\u094b\u0917 \u0914\u0930 \u0909\u0924\u094d\u092a\u093e\u0926\u0928\u2022 \u092e\u093f\u0936\u094d\u0930\u093f\u0924 \u0916\u0947\u0924\u0940 \u2013 \u0905\u0935\u0927\u093e\u0930\u0923\u093e \u0914\u0930 \u0938\u093e\u092e\u093e\u091c\u093f\u0915-\u0906\u0930\u094d\u0925\u093f\u0915 \u092e\u0939\u0924\u094d\u0935\u2022 \u092a\u0936\u0941\u0927\u0928, \u092a\u094b\u0932\u094d\u091f\u094d\u0930\u0940 \u0914\u0930 \u0915\u0943\u0937\u093f \u0915\u0947 \u092c\u0940\u091a \u0938\u0902\u092c\u0902\u0927<\/td><\/tr><tr><td><strong>\u092e\u0924\u094d\u0938\u094d\u092f \u092a\u093e\u0932\u0928 (Fisheries)<\/strong><\/td><td>\u2022 \u092e\u0924\u094d\u0938\u094d\u092f \u0938\u0902\u0938\u093e\u0927\u0928 \u0914\u0930 \u092a\u094d\u0930\u092c\u0902\u0927\u0928 \u2013 \u0938\u092e\u0941\u0926\u094d\u0930\u0940, \u0924\u093e\u091c\u0947 \u092a\u093e\u0928\u0940 \u0914\u0930 \u0916\u093e\u0930\u0947 \u092a\u093e\u0928\u0940\u2022 \u090f\u0915\u094d\u0935\u093e\u0915\u0932\u094d\u091a\u0930 \u2013 \u0924\u091f\u0940\u092f \u0914\u0930 \u0905\u0902\u0924\u0930\u094d\u0926\u0947\u0936\u0940\u092f\u2022 \u092e\u0924\u094d\u0938\u094d\u092f \u092a\u093e\u0932\u0928 \u092e\u0947\u0902 \u091c\u0948\u0935 \u092a\u094d\u0930\u094c\u0926\u094d\u092f\u094b\u0917\u093f\u0915\u0940\u2022 \u092a\u0936\u094d\u091a-\u092b\u0938\u0932 \u092a\u094d\u0930\u094c\u0926\u094d\u092f\u094b\u0917\u093f\u0915\u0940\u2022 \u092d\u093e\u0930\u0924 \u092e\u0947\u0902 \u092e\u0924\u094d\u0938\u094d\u092f \u092a\u093e\u0932\u0928 \u0915\u093e \u092e\u0939\u0924\u094d\u0935\u2022 \u0938\u093e\u092e\u093e\u0928\u094d\u092f \u092e\u0924\u094d\u0938\u094d\u092f \u0909\u0924\u094d\u092a\u093e\u0926\u0928 \u0936\u092c\u094d\u0926\u093e\u0935\u0932\u0940<\/td><\/tr><tr><td><strong>\u0935\u0928 \u0914\u0930 \u0935\u0928\u0940\u0915\u0930\u0923 (Forestry)<\/strong><\/td><td>\u2022 \u0935\u0928 \u0914\u0930 \u0935\u0928\u0940\u0915\u0930\u0923 \u0915\u0940 \u092e\u0942\u0932 \u0905\u0935\u0927\u093e\u0930\u0923\u093e\u090f\u0901\u2022 \u092a\u094d\u0930\u092c\u0902\u0927\u0928, \u092e\u093e\u092a\u0928 \u0914\u0930 \u0935\u0928 \u0905\u0930\u094d\u0925\u0936\u093e\u0938\u094d\u0924\u094d\u0930\u2022 \u0938\u093f\u0932\u094d\u0935\u093f\u0915\u0932\u094d\u091a\u0930 \u0915\u0947 \u0938\u093f\u0926\u094d\u0927\u093e\u0902\u0924\u2022 \u090f\u0917\u094d\u0930\u094b\u092b\u0949\u0930\u0947\u0938\u094d\u091f\u094d\u0930\u0940, \u0938\u093e\u092e\u093e\u091c\u093f\u0915 \u0935\u0928\u0940\u0915\u0930\u0923 \u0914\u0930 \u0938\u0902\u092f\u0941\u0915\u094d\u0924 \u0935\u0928 \u092a\u094d\u0930\u092c\u0902\u0927\u0928\u2022 \u092d\u093e\u0930\u0924 \u092e\u0947\u0902 \u0935\u0928 \u0915\u093e\u0928\u0942\u0928 \u0914\u0930 \u0928\u0940\u0924\u093f\u092f\u093e\u0901\u2022 \u0930\u093e\u091c\u094d\u092f \u0935\u0928 \u0930\u093f\u092a\u094b\u0930\u094d\u091f 2015\u2022 \u0935\u0928, \u092a\u0930\u094d\u092f\u093e\u0935\u0930\u0923 \u0914\u0930 \u091c\u0932\u0935\u093e\u092f\u0941 \u092a\u0930\u093f\u0935\u0930\u094d\u0924\u0928 \u092e\u0902\u0924\u094d\u0930\u093e\u0932\u092f \u2013 \u0915\u093e\u0930\u094d\u092f \u0914\u0930 \u0905\u0926\u094d\u092f\u0924\u0928<\/td><\/tr><tr><td><strong>\u0915\u0943\u0937\u093f \u0935\u093f\u0938\u094d\u0924\u093e\u0930 (Agriculture Extension)<\/strong><\/td><td>\u2022 \u0915\u0943\u0937\u093f \u0935\u093f\u0938\u094d\u0924\u093e\u0930 \u0915\u0940 \u092d\u0942\u092e\u093f\u0915\u093e \u0914\u0930 \u092e\u0939\u0924\u094d\u0935\u2022 \u0935\u093f\u0938\u094d\u0924\u093e\u0930 \u0915\u093e\u0930\u094d\u092f\u0915\u094d\u0930\u092e\u094b\u0902 \u0915\u0947 \u092e\u0942\u0932\u094d\u092f\u093e\u0902\u0915\u0928 \u0915\u0947 \u0924\u0930\u0940\u0915\u0947\u2022 \u092a\u094d\u0930\u094c\u0926\u094d\u092f\u094b\u0917\u093f\u0915\u0940 \u092a\u094d\u0930\u0938\u093e\u0930 \u092e\u0947\u0902 \u0915\u0943\u0937\u093f \u0935\u093f\u091c\u094d\u091e\u093e\u0928 \u0915\u0947\u0902\u0926\u094d\u0930\u094b\u0902 (KVKs) \u0915\u0940 \u092d\u0942\u092e\u093f\u0915\u093e<\/td><\/tr><tr><td><strong>\u092a\u093e\u0930\u093f\u0938\u094d\u0925\u093f\u0924\u093f\u0915\u0940 \u0914\u0930 \u091c\u0932\u0935\u093e\u092f\u0941 \u092a\u0930\u093f\u0935\u0930\u094d\u0924\u0928 (Ecology &amp; Climate Change)<\/strong><\/td><td>\u2022 \u092a\u093e\u0930\u093f\u0938\u094d\u0925\u093f\u0924\u093f\u0915\u0940 \u0914\u0930 \u092e\u093e\u0928\u0935 \u091c\u0940\u0935\u0928 \u092e\u0947\u0902 \u092e\u0939\u0924\u094d\u0935\u2022 \u0938\u0924\u0924 \u0938\u0902\u0938\u093e\u0927\u0928 \u092a\u094d\u0930\u092c\u0902\u0927\u0928 \u0914\u0930 \u0938\u0902\u0930\u0915\u094d\u0937\u0923\u2022 \u091c\u0932\u0935\u093e\u092f\u0941 \u092a\u0930\u093f\u0935\u0930\u094d\u0924\u0928 \u2013 \u0915\u093e\u0930\u0923 \u0914\u0930 \u0917\u094d\u0930\u0940\u0928\u0939\u093e\u0909\u0938 \u0917\u0948\u0938 (GHGs)\u2022 \u0905\u0928\u0941\u0915\u0942\u0932\u0928 \u092c\u0928\u093e\u092e \u0936\u092e\u0928 (Adaptation vs Mitigation)\u2022 \u0915\u0943\u0937\u093f \u0914\u0930 \u0917\u094d\u0930\u093e\u092e\u0940\u0923 \u0906\u091c\u0940\u0935\u093f\u0915\u093e \u092a\u0930 \u092a\u094d\u0930\u092d\u093e\u0935\u2022 \u0915\u093e\u0930\u094d\u092c\u0928 \u0915\u094d\u0930\u0947\u0921\u093f\u091f, IPCC, UNFCCC, CoP \u092c\u0948\u0920\u0915\u0947\u0902\u2022 \u091c\u0932\u0935\u093e\u092f\u0941 \u092a\u0930\u093f\u092f\u094b\u091c\u0928\u093e\u0913\u0902 \u0915\u0947 \u0932\u093f\u090f \u0935\u093f\u0924\u094d\u0924\u092a\u094b\u0937\u0923 \u0924\u0902\u0924\u094d\u0930\u2022 \u092d\u093e\u0930\u0924\u0940\u092f \u092a\u0939\u0932 \u2013 SAPCC, NAPCC, INDC<\/td><\/tr><tr><td><strong>\u0915\u0943\u0937\u093f \u0914\u0930 \u0938\u0902\u092c\u0926\u094d\u0927 \u0917\u0924\u093f\u0935\u093f\u0927\u093f\u092f\u094b\u0902 \u0915\u0940 \u0935\u0930\u094d\u0924\u092e\u093e\u0928 \u0938\u094d\u0925\u093f\u0924\u093f (Present Scenario of Agriculture &amp; Allied Activities)<\/strong><\/td><td>\u2022 \u0915\u0943\u0937\u093f \u092e\u0947\u0902 \u0939\u093e\u0932 \u0915\u0947 \u0930\u0941\u091d\u093e\u0928\u2022 \u092a\u094d\u0930\u092e\u0941\u0916 \u091a\u0941\u0928\u094c\u0924\u093f\u092f\u093e\u0901 \u0914\u0930 \u0938\u092e\u093e\u0927\u093e\u0928\u2022 \u0915\u0943\u0937\u093f \u0915\u0940 \u0935\u094d\u092f\u0935\u0939\u093e\u0930\u094d\u092f\u0924\u093e \u092c\u0922\u093c\u093e\u0928\u0947 \u0915\u0947 \u0909\u092a\u093e\u092f\u2022 \u0909\u0924\u094d\u092a\u093e\u0926\u0928 \u0915\u0947 \u0915\u093e\u0930\u0915\u2022 \u0915\u0943\u0937\u093f \u0935\u093f\u0924\u094d\u0924 \u0914\u0930 \u0935\u093f\u092a\u0923\u0928\u2022 \u0935\u0948\u0936\u094d\u0935\u0940\u0915\u0930\u0923 \u0914\u0930 \u092d\u093e\u0930\u0924\u0940\u092f \u0915\u0943\u0937\u093f \u092a\u0930 \u092a\u094d\u0930\u092d\u093e\u0935\u2022 \u0916\u093e\u0926\u094d\u092f \u0938\u0941\u0930\u0915\u094d\u0937\u093e \u0938\u0902\u092c\u0902\u0927\u0940 \u091a\u093f\u0902\u0924\u093e\u090f\u0901\u2022 \u092b\u093e\u0930\u094d\u092e \u092a\u094d\u0930\u092c\u0902\u0927\u0928 \u2013 \u0905\u0935\u0927\u093e\u0930\u0923\u093e \u0914\u0930 \u092a\u094d\u0930\u0915\u093e\u0930<\/td><\/tr><tr><td><strong>\u0917\u094d\u0930\u093e\u092e\u0940\u0923 \u0935\u093f\u0915\u093e\u0938 (Rural Development)<\/strong><\/td><td>\u2022 \u0917\u094d\u0930\u093e\u092e\u0940\u0923 \u0915\u094d\u0937\u0947\u0924\u094d\u0930\u094b\u0902 \u0914\u0930 \u0917\u094d\u0930\u093e\u092e\u0940\u0923 \u0905\u0930\u094d\u0925\u0935\u094d\u092f\u0935\u0938\u094d\u0925\u093e \u0915\u0940 \u0905\u0935\u0927\u093e\u0930\u0923\u093e\u2022 \u0906\u0930\u094d\u0925\u093f\u0915, \u0938\u093e\u092e\u093e\u091c\u093f\u0915 \u0914\u0930 \u091c\u0928\u0938\u093e\u0902\u0916\u094d\u092f\u093f\u0915\u0940\u092f \u092e\u0939\u0924\u094d\u0935\u2022 \u0917\u094d\u0930\u093e\u092e\u0940\u0923 \u092a\u093f\u091b\u0921\u093c\u0947\u092a\u0928 \u0915\u0947 \u0915\u093e\u0930\u0923\u2022 \u0917\u094d\u0930\u093e\u092e\u0940\u0923 \u091c\u0928\u0938\u0902\u0916\u094d\u092f\u093e \u0914\u0930 \u0936\u094d\u0930\u092e \u092c\u0932 \u0930\u0941\u091d\u093e\u0928\u2022 \u092a\u0947\u0936\u0947\u0935\u0930 \u0938\u0902\u0930\u091a\u0928\u093e \u2013 \u0915\u093f\u0938\u093e\u0928, \u092e\u091c\u0926\u0942\u0930, \u0915\u093e\u0930\u0940\u0917\u0930, \u0935\u094d\u092f\u093e\u092a\u093e\u0930\u0940, \u0935\u0928 \u0928\u093f\u0935\u093e\u0938\u0940 \u0906\u0926\u093f\u2022 \u0917\u094d\u0930\u093e\u092e\u0940\u0923 \u0936\u094d\u0930\u092e \u0914\u0930 \u0939\u0925\u0915\u0930\u0918\u093e \u092e\u0941\u0926\u094d\u0926\u0947\u2022 \u092a\u0902\u091a\u093e\u092f\u0924 \u0930\u093e\u091c \u0938\u0902\u0938\u094d\u0925\u093e\u090f\u0901 \u2013 \u0915\u093e\u0930\u094d\u092f \u0914\u0930 \u0938\u0902\u091a\u093e\u0932\u0928\u2022 \u092a\u094d\u0930\u092e\u0941\u0916 \u0917\u094d\u0930\u093e\u092e\u0940\u0923 \u092f\u094b\u091c\u0928\u093e\u090f\u0901 \u2013 MGNREGA, NRLM (\u0906\u091c\u0940\u0935\u093f\u0915\u093e), \u0917\u094d\u0930\u093e\u092e\u0940\u0923 \u092a\u0947\u092f\u091c\u0932, \u0938\u094d\u0935\u091a\u094d\u091b \u092d\u093e\u0930\u0924, \u0917\u094d\u0930\u093e\u092e\u0940\u0923 \u0906\u0935\u093e\u0938, PURA \u0914\u0930 \u0905\u0928\u094d\u092f \u0915\u093e\u0930\u094d\u092f\u0915\u094d\u0930\u092e<\/td><\/tr><\/tbody><\/table><\/figure>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-buttons is-content-justification-center is-layout-flex wp-container-2\">\n<div class=\"wp-block-button\"><a class=\"wp-block-button__link wp-element-button\" href=\"https:\/\/www.oliveboard.in\/nabard-grade-a-b\/?ref=contac-aib-hindi\" target=\"_blank\" rel=\"noreferrer noopener\"><strong>\u0928\u093e\u092c\u093e\u0930\u094d\u0921 \u0917\u094d\u0930\u0947\u0921 \u090f \u0915\u0947 \u092a\u093e\u0920\u094d\u092f\u0915\u094d\u0930\u092e \u0915\u093e \u0935\u093f\u0938\u094d\u0924\u093e\u0930 \u0926\u0947\u0916\u0947\u0902<\/strong><\/a><\/div>\n<\/div>\n\n\n\n<h3 class=\"wp-block-heading\"><br>\u0906\u0930\u094d\u0925\u093f\u0915 \u090f\u0935\u0902 \u0938\u093e\u092e\u093e\u091c\u093f\u0915 \u092e\u0941\u0926\u094d\u0926\u0947 (Economic &amp; Social Issues)<\/h3>\n\n\n\n<p>ESI \u0938\u0947\u0915\u094d\u0936\u0928 \u092e\u0947\u0902 \u0906\u0930\u094d\u0925\u093f\u0915 \u0928\u0940\u0924\u093f\u092f\u094b\u0902 \u0914\u0930 \u0938\u093e\u092e\u093e\u091c\u093f\u0915 \u092e\u0941\u0926\u094d\u0926\u094b\u0902 \u0915\u0940 \u0917\u0939\u0930\u0940 \u0938\u092e\u091d \u0905\u092a\u0947\u0915\u094d\u0937\u093f\u0924 \u0939\u0948\u0964 Descriptive \u092e\u0947\u0902 \u0909\u0924\u094d\u0924\u0930 \u0924\u0925\u094d\u092f\u093e\u0924\u094d\u092e\u0915 \u0914\u0930 \u0938\u094d\u092a\u0937\u094d\u091f \u0939\u094b\u0928\u0947 \u091a\u093e\u0939\u093f\u090f\u0964<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-table\"><table><tbody><tr><td><strong>\u092e\u0941\u0916\u094d\u092f \u0935\u093f\u0937\u092f (Main Topics)<\/strong><\/td><td><strong>\u0909\u092a\u0935\u093f\u0937\u092f \/ \u092a\u094d\u0930\u092e\u0941\u0916 \u0915\u094d\u0937\u0947\u0924\u094d\u0930 (Subtopics \/ Key Areas)<\/strong><\/td><\/tr><tr><td><strong>\u092d\u093e\u0930\u0924\u0940\u092f \u0905\u0930\u094d\u0925\u0935\u094d\u092f\u0935\u0938\u094d\u0925\u093e \u0914\u0930 \u0907\u0938\u0915\u093e \u0938\u094d\u0935\u0930\u0942\u092a (Indian Economy and Its Nature)<\/strong><\/td><td>\u2022 \u092d\u093e\u0930\u0924\u0940\u092f \u0905\u0930\u094d\u0925\u0935\u094d\u092f\u0935\u0938\u094d\u0925\u093e \u0915\u0940 \u0938\u0902\u0938\u094d\u0925\u093e\u0917\u0924 \u0914\u0930 \u0938\u0902\u0930\u091a\u0928\u093e\u0924\u094d\u092e\u0915 \u0935\u093f\u0936\u0947\u0937\u0924\u093e\u090f\u0901\u2022 \u0906\u0930\u094d\u0925\u093f\u0915 \u092a\u093f\u091b\u0921\u093c\u093e\u092a\u0928\u2022 \u092d\u093e\u0930\u0924\u0940\u092f \u0905\u0930\u094d\u0925\u0935\u094d\u092f\u0935\u0938\u094d\u0925\u093e \u0915\u093e \u0909\u0926\u093e\u0930\u0940\u0915\u0930\u0923 (Opening up)\u2022 \u0935\u0948\u0936\u094d\u0935\u0940\u0915\u0930\u0923 \u0914\u0930 \u0907\u0938\u0915\u0947 \u092a\u094d\u0930\u092d\u093e\u0935\u2022 \u092d\u093e\u0930\u0924 \u092e\u0947\u0902 \u0906\u0930\u094d\u0925\u093f\u0915 \u0938\u0941\u0927\u093e\u0930\u2022 \u0928\u093f\u091c\u0940\u0915\u0930\u0923 \u0914\u0930 \u0909\u0926\u093e\u0930\u0940\u0915\u0930\u0923 (Privatization and Liberalization)<\/td><\/tr><tr><td><strong>\u092e\u0941\u0926\u094d\u0930\u093e\u0938\u094d\u092b\u0940\u0924\u093f (Inflation)<\/strong><\/td><td>\u2022 \u092e\u0941\u0926\u094d\u0930\u093e\u0938\u094d\u092b\u0940\u0924\u093f \u0915\u0947 \u092a\u094d\u0930\u0915\u093e\u0930 \u0914\u0930 \u0930\u0941\u091d\u093e\u0928\u2022 \u0915\u093e\u0930\u0923 \u0914\u0930 \u0928\u093f\u092f\u0902\u0924\u094d\u0930\u0923 \u0915\u0947 \u0909\u092a\u093e\u092f\u2022 \u092e\u0941\u0926\u094d\u0930\u093e\u0938\u094d\u092b\u0940\u0924\u093f \u0915\u093e \u0935\u094d\u092f\u0915\u094d\u0924\u093f\u0917\u0924 \u0906\u092f \u0914\u0930 \u0930\u093e\u0937\u094d\u091f\u094d\u0930\u0940\u092f \u0905\u0930\u094d\u0925\u0935\u094d\u092f\u0935\u0938\u094d\u0925\u093e \u092a\u0930 \u092a\u094d\u0930\u092d\u093e\u0935<\/td><\/tr><tr><td><strong>\u0930\u094b\u091c\u0917\u093e\u0930 \u0938\u0943\u091c\u0928 \u0914\u0930 \u092d\u093e\u0930\u0924 \u092e\u0947\u0902 \u0917\u0930\u0940\u092c\u0940 \u0909\u0928\u094d\u092e\u0942\u0932\u0928 (Employment Generation &amp; Poverty Alleviation in India)<\/strong><\/td><td>\u2022 \u0936\u0939\u0930\u0940 \u0914\u0930 \u0917\u094d\u0930\u093e\u092e\u0940\u0923 \u0915\u094d\u0937\u0947\u0924\u094d\u0930\u094b\u0902 \u092e\u0947\u0902 \u0930\u094b\u091c\u0917\u093e\u0930 \u0930\u0941\u091d\u093e\u0928\u2022 \u0917\u0930\u0940\u092c\u0940 \u092e\u093e\u092a\u0928 \u0915\u0947 \u0924\u0930\u0940\u0915\u0947\u2022 \u092d\u093e\u0930\u0924 \u0938\u0930\u0915\u093e\u0930 \u0915\u0947 \u092a\u094d\u0930\u092e\u0941\u0916 \u0917\u0930\u0940\u092c\u0940 \u0909\u0928\u094d\u092e\u0942\u0932\u0928 \u0915\u093e\u0930\u094d\u092f\u0915\u094d\u0930\u092e<\/td><\/tr><tr><td><strong>\u091c\u0928\u0938\u0902\u0916\u094d\u092f\u093e \u0930\u0941\u091d\u093e\u0928 (Population Trends)<\/strong><\/td><td>\u2022 \u091c\u0928\u0938\u0902\u0916\u094d\u092f\u093e \u0935\u0943\u0926\u094d\u0927\u093f \u0914\u0930 \u0906\u0930\u094d\u0925\u093f\u0915 \u0935\u093f\u0915\u093e\u0938 \u092a\u0930 \u0907\u0938\u0915\u093e \u092a\u094d\u0930\u092d\u093e\u0935\u2022 \u092d\u093e\u0930\u0924 \u092e\u0947\u0902 \u091c\u0928\u0938\u0902\u0916\u094d\u092f\u093e \u0928\u0940\u0924\u093f\u2022 \u091c\u0928\u0938\u093e\u0902\u0916\u094d\u092f\u093f\u0915\u0940\u092f \u0938\u0902\u0915\u094d\u0930\u092e\u0923 \u0914\u0930 \u0938\u0902\u092c\u0902\u0927\u093f\u0924 \u091a\u0941\u0928\u094c\u0924\u093f\u092f\u093e\u0901<\/td><\/tr><tr><td><strong>\u0915\u0943\u0937\u093f (Agriculture)<\/strong><\/td><td>\u2022 \u092d\u093e\u0930\u0924\u0940\u092f \u0915\u0943\u0937\u093f \u0915\u0940 \u0935\u093f\u0936\u0947\u0937\u0924\u093e\u090f\u0901 \u0914\u0930 \u0935\u0930\u094d\u0924\u092e\u093e\u0928 \u0938\u094d\u0925\u093f\u0924\u093f\u2022 \u0924\u0915\u0928\u0940\u0915\u0940 \u0914\u0930 \u0938\u0902\u0938\u094d\u0925\u093e\u0917\u0924 \u092a\u0930\u093f\u0935\u0930\u094d\u0924\u0928\u2022 \u0915\u0943\u0937\u093f \u092a\u094d\u0930\u0926\u0930\u094d\u0936\u0928\u2022 \u092d\u093e\u0930\u0924 \u092e\u0947\u0902 \u0916\u093e\u0926\u094d\u092f \u0938\u0941\u0930\u0915\u094d\u0937\u093e \u0938\u0902\u092c\u0902\u0927\u0940 \u092e\u0941\u0926\u094d\u0926\u0947\u2022 \u0917\u094d\u0930\u093e\u092e\u0940\u0923 \u0915\u094d\u0930\u0947\u0921\u093f\u091f \u2013 \u0938\u0902\u0938\u094d\u0925\u093e\u0917\u0924 \u0914\u0930 \u0917\u0948\u0930-\u0938\u0902\u0938\u094d\u0925\u093e\u0917\u0924 \u090f\u091c\u0947\u0902\u0938\u093f\u092f\u093e\u0901<\/td><\/tr><tr><td><strong>\u0909\u0926\u094d\u092f\u094b\u0917 (Industry)<\/strong><\/td><td>\u2022 \u0914\u0926\u094d\u092f\u094b\u0917\u093f\u0915 \u0914\u0930 \u0936\u094d\u0930\u092e \u0928\u0940\u0924\u093f\u092f\u093e\u0901\u2022 \u0914\u0926\u094d\u092f\u094b\u0917\u093f\u0915 \u092a\u094d\u0930\u0926\u0930\u094d\u0936\u0928 \u0914\u0930 \u0935\u0943\u0926\u094d\u0927\u093f\u2022 \u0914\u0926\u094d\u092f\u094b\u0917\u093f\u0915 \u0935\u093f\u0915\u093e\u0938 \u092e\u0947\u0902 \u0915\u094d\u0937\u0947\u0924\u094d\u0930\u0940\u092f \u0905\u0938\u0902\u0924\u0941\u0932\u0928\u2022 \u0938\u093e\u0930\u094d\u0935\u091c\u0928\u093f\u0915 \u0915\u094d\u0937\u0947\u0924\u094d\u0930 \u0915\u0940 \u0909\u0926\u094d\u092f\u092e\u094b\u0902 \u0915\u0940 \u092d\u0942\u092e\u093f\u0915\u093e<\/td><\/tr><tr><td><strong>\u0935\u093f\u0924\u094d\u0924\u0940\u092f \u0938\u0902\u0938\u094d\u0925\u093e\u090f\u0901 \u0914\u0930 \u0917\u094d\u0930\u093e\u092e\u0940\u0923 \u092c\u0948\u0902\u0915\u093f\u0902\u0917 (Financial Institutions and Rural Banking in India)<\/strong><\/td><td>\u2022 \u0935\u093f\u0924\u094d\u0924\u0940\u092f \u0938\u0902\u0938\u094d\u0925\u093e\u0913\u0902 \u0915\u0940 \u0938\u0902\u0930\u091a\u0928\u093e \u0914\u0930 \u092d\u0942\u092e\u093f\u0915\u093e\u2022 \u0917\u094d\u0930\u093e\u092e\u0940\u0923 \u092c\u0948\u0902\u0915\u093f\u0902\u0917 \u0938\u093f\u0938\u094d\u091f\u092e\u2022 \u0935\u093f\u0924\u094d\u0924\u0940\u092f \u0915\u094d\u0937\u0947\u0924\u094d\u0930 \u0914\u0930 \u092c\u0948\u0902\u0915\u093f\u0902\u0917 \u0938\u0941\u0927\u093e\u0930<\/td><\/tr><tr><td><strong>\u0906\u0930\u094d\u0925\u093f\u0915 \u0935\u0948\u0936\u094d\u0935\u0940\u0915\u0930\u0923 (Economic Globalization)<\/strong><\/td><td>\u2022 \u0905\u0902\u0924\u0930\u0930\u093e\u0937\u094d\u091f\u094d\u0930\u0940\u092f \u0935\u093f\u0924\u094d\u0924\u092a\u094b\u0937\u0923 \u0938\u0902\u0938\u094d\u0925\u093e\u0913\u0902 \u0915\u0940 \u092d\u0942\u092e\u093f\u0915\u093e\u2022 IMF, \u0935\u093f\u0936\u094d\u0935 \u092c\u0948\u0902\u0915 \u0914\u0930 WTO\u2022 \u0915\u094d\u0937\u0947\u0924\u094d\u0930\u0940\u092f \u0906\u0930\u094d\u0925\u093f\u0915 \u0938\u0939\u092f\u094b\u0917 \u0914\u0930 \u090f\u0915\u0940\u0915\u0930\u0923<\/td><\/tr><tr><td><strong>\u092d\u093e\u0930\u0924 \u092e\u0947\u0902 \u0938\u093e\u092e\u093e\u091c\u093f\u0915 \u0938\u0902\u0930\u091a\u0928\u093e (Social Structure in India)<\/strong><\/td><td>\u2022 \u092c\u0939\u0941\u0938\u093e\u0902\u0938\u094d\u0915\u0943\u0924\u093f\u0915\u0924\u093e \u0914\u0930 \u0935\u093f\u0935\u093f\u0927\u0924\u093e\u2022 \u091c\u0928\u0938\u093e\u0902\u0916\u094d\u092f\u093f\u0915\u0940\u092f \u0930\u0941\u091d\u093e\u0928 \u0914\u0930 \u0936\u0939\u0930\u0940\u0915\u0930\u0923\u2022 \u092a\u0932\u093e\u092f\u0928 \u0914\u0930 \u0907\u0938\u0915\u0947 \u0938\u093e\u092e\u093e\u091c\u093f\u0915 \u092a\u094d\u0930\u092d\u093e\u0935\u2022 \u0932\u093f\u0902\u0917 \u0938\u0947 \u0938\u0902\u092c\u0902\u0927\u093f\u0924 \u092e\u0941\u0926\u094d\u0926\u0947\u2022 \u0938\u0902\u092f\u0941\u0915\u094d\u0924 \u092a\u0930\u093f\u0935\u093e\u0930 \u092a\u094d\u0930\u0923\u093e\u0932\u0940\u2022 \u0938\u093e\u092e\u093e\u091c\u093f\u0915 \u092c\u0941\u0928\u093f\u092f\u093e\u0926\u0940 \u0922\u093e\u0902\u091a\u093e \u2013 \u0936\u093f\u0915\u094d\u0937\u093e, \u0938\u094d\u0935\u093e\u0938\u094d\u0925\u094d\u092f \u0914\u0930 \u092a\u0930\u094d\u092f\u093e\u0935\u0930\u0923<\/td><\/tr><tr><td><strong>\u0936\u093f\u0915\u094d\u0937\u093e (Education)<\/strong><\/td><td>\u2022 \u092d\u093e\u0930\u0924 \u092e\u0947\u0902 \u0936\u093f\u0915\u094d\u0937\u093e \u092a\u094d\u0930\u0923\u093e\u0932\u0940 \u0915\u0940 \u0938\u094d\u0925\u093f\u0924\u093f \u0914\u0930 \u0938\u0902\u0930\u091a\u0928\u093e\u2022 \u0928\u093f\u0930\u0915\u094d\u0937\u0930\u0924\u093e \u0915\u0940 \u0938\u092e\u0938\u094d\u092f\u093e\u090f\u0901 \u0914\u0930 \u0938\u093e\u092e\u093e\u091c\u093f\u0915-\u0906\u0930\u094d\u0925\u093f\u0915 \u092a\u094d\u0930\u092d\u093e\u0935\u2022 \u0936\u093f\u0915\u094d\u0937\u093e \u0915\u0940 \u092a\u094d\u0930\u093e\u0938\u0902\u0917\u093f\u0915\u0924\u093e \u0914\u0930 \u0939\u094d\u0930\u093e\u0938\u2022 \u0936\u093f\u0915\u094d\u0937\u093e \u0928\u0940\u0924\u093f\u092f\u093e\u0901 \u0914\u0930 \u0938\u0941\u0927\u093e\u0930<\/td><\/tr><tr><td><strong>\u0938\u093e\u092e\u093e\u091c\u093f\u0915 \u0928\u094d\u092f\u093e\u092f (Social Justice)<\/strong><\/td><td>\u2022 \u0905\u0928\u0941\u0938\u0942\u091a\u093f\u0924 \u091c\u093e\u0924\u093f\u092f\u094b\u0902 (SC) \u0914\u0930 \u0905\u0928\u0941\u0938\u0942\u091a\u093f\u0924 \u091c\u0928\u091c\u093e\u0924\u093f\u092f\u094b\u0902 (ST) \u0938\u0947 \u0938\u0902\u092c\u0902\u0927\u093f\u0924 \u092e\u0941\u0926\u094d\u0926\u0947\u2022 SC, ST \u0914\u0930 \u0905\u0928\u094d\u092f \u092a\u093f\u091b\u0921\u093c\u0947 \u0935\u0930\u094d\u0917\u094b\u0902 (OBC) \u0915\u0947 \u0932\u093f\u090f \u0938\u093e\u092e\u093e\u091c\u093f\u0915-\u0906\u0930\u094d\u0925\u093f\u0915 \u0915\u093e\u0930\u094d\u092f\u0915\u094d\u0930\u092e\u2022 \u0938\u093e\u092e\u093e\u091c\u093f\u0915 \u0938\u092e\u093e\u0928\u0924\u093e \u0915\u094b \u092c\u0922\u093c\u093e\u0935\u093e \u0926\u0947\u0928\u0947 \u0915\u0947 \u0909\u092a\u093e\u092f \u0914\u0930 \u0928\u0940\u0924\u093f\u092f\u093e\u0901<\/td><\/tr><tr><td><strong>\u0938\u0915\u093e\u0930\u093e\u0924\u094d\u092e\u0915 \u092d\u0947\u0926\u092d\u093e\u0935 \/ \u092a\u093f\u091b\u0921\u093c\u0947 \u0935\u0930\u094d\u0917\u094b\u0902 \u0915\u093e \u0909\u0924\u094d\u0925\u093e\u0928 (Positive Discrimination \/ Upliftment of Underprivileged Classes)<\/strong><\/td><td>\u2022 \u092a\u093f\u091b\u0921\u093c\u0947 \u0914\u0930 \u0915\u092e\u091c\u094b\u0930 \u0935\u0930\u094d\u0917\u094b\u0902 \u0915\u0947 \u0938\u092e\u0930\u094d\u0925\u0928 \u0915\u0947 \u0932\u093f\u090f \u0909\u0920\u093e\u090f \u0917\u090f \u0915\u0926\u092e\u2022 \u0938\u093e\u092e\u093e\u091c\u093f\u0915 \u0906\u0902\u0926\u094b\u0932\u0928\u094b\u0902 \u0914\u0930 \u0909\u0928\u0915\u0947 \u092e\u0939\u0924\u094d\u0935\u2022 \u092d\u093e\u0930\u0924\u0940\u092f \u0930\u093e\u091c\u0928\u0940\u0924\u093f\u0915 \u092a\u094d\u0930\u0923\u093e\u0932\u0940 \u0914\u0930 \u0932\u094b\u0915\u0924\u093e\u0902\u0924\u094d\u0930\u093f\u0915 \u092e\u0942\u0932\u094d\u092f\u2022 \u092e\u093e\u0928\u0935 \u0935\u093f\u0915\u093e\u0938 \u0914\u0930 \u0938\u093e\u092e\u093e\u091c\u093f\u0915 \u0915\u0932\u094d\u092f\u093e\u0923\u2022 \u0935\u0930\u094d\u0924\u092e\u093e\u0928 \u0906\u0930\u094d\u0925\u093f\u0915 \u0914\u0930 \u0938\u093e\u092e\u093e\u091c\u093f\u0915 \u092e\u0941\u0926\u094d\u0926\u0947<\/td><\/tr><\/tbody><\/table><\/figure>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\">NABARD Grade A \u0924\u0948\u092f\u093e\u0930\u0940 \u0915\u0947 \u0938\u0941\u091d\u093e\u0935<\/h2>\n\n\n\n<p>\u090f\u0915 \u0915\u0947\u0902\u0926\u094d\u0930\u093f\u0924 \u0924\u0948\u092f\u093e\u0930\u0940 \u092f\u094b\u091c\u0928\u093e \u091c\u094b \u0930\u094b\u091c\u093c\u093e\u0928\u093e \u0905\u092d\u094d\u092f\u093e\u0938 \u0915\u0947 \u0938\u093e\u0925 \u0939\u094b, \u0915\u093f\u0938\u0940 \u092d\u0940 \u092a\u0930\u0940\u0915\u094d\u0937\u093e \u092e\u0947\u0902 \u0938\u092b\u0932\u0924\u093e \u0915\u0947 \u0932\u093f\u090f \u092c\u0947\u0939\u0926 \u092e\u0939\u0924\u094d\u0935\u092a\u0942\u0930\u094d\u0923 \u0939\u0948\u0964 \u092f\u0939\u093e\u0901 NABARD Grade A \u0914\u0930 B \u092a\u0930\u0940\u0915\u094d\u0937\u093e \u0915\u0940 \u092a\u094d\u0930\u092d\u093e\u0935\u0940 \u0924\u0948\u092f\u093e\u0930\u0940 \u0915\u0947 \u0932\u093f\u090f \u091a\u0930\u0923-\u0926\u0930-\u091a\u0930\u0923 \u0924\u0930\u0940\u0915\u093e \u0926\u093f\u092f\u093e \u0917\u092f\u093e \u0939\u0948:<\/p>\n\n\n\n<ol>\n<li><strong>Mock Tests \u0938\u0947 \u0936\u0941\u0930\u0941\u0906\u0924 \u0915\u0930\u0947\u0902:<\/strong> \u0905\u092a\u0928\u0940 \u0924\u093e\u0915\u0924 \u0914\u0930 \u0915\u092e\u091c\u094b\u0930\u093f\u092f\u094b\u0902 \u0915\u094b \u092a\u0939\u091a\u093e\u0928\u0947\u0902\u0964<\/li>\n\n\n\n<li><strong>\u0935\u093f\u0936\u094d\u0932\u0947\u0937\u0923 \u0915\u0930\u0947\u0902:<\/strong> \u0915\u092e\u091c\u094b\u0930 \u0915\u094d\u0937\u0947\u0924\u094d\u0930\u094b\u0902 \u092a\u0930 \u0905\u0927\u093f\u0915 \u0927\u094d\u092f\u093e\u0928 \u0926\u0947\u0902\u0964<\/li>\n\n\n\n<li><strong>\u0928\u093f\u092f\u092e\u093f\u0924 \u0905\u092d\u094d\u092f\u093e\u0938:<\/strong> \u0938\u092d\u0940 \u0938\u0947\u0915\u094d\u0936\u0928 \u0915\u0947 \u092a\u094d\u0930\u0936\u094d\u0928 \u0939\u0932 \u0915\u0930\u0947\u0902\u0964<\/li>\n\n\n\n<li><strong>\u092e\u0939\u0924\u094d\u0935\u092a\u0942\u0930\u094d\u0923 \u091f\u0949\u092a\u093f\u0915\u094d\u0938:<\/strong> Prelims \u0914\u0930 Mains \u092e\u0947\u0902 \u0905\u0927\u093f\u0915 \u0935\u091c\u0928 \u0935\u093e\u0932\u0947 \u0935\u093f\u0937\u092f\u094b\u0902 \u092a\u0930 \u092b\u094b\u0915\u0938 \u0915\u0930\u0947\u0902\u0964<\/li>\n\n\n\n<li><strong>\u0935\u093f\u0936\u094d\u0935\u0938\u0928\u0940\u092f \u0938\u093e\u092e\u0917\u094d\u0930\u0940:<\/strong> \u0906\u0927\u093f\u0915\u093e\u0930\u093f\u0915 NABARD \u0938\u093f\u0932\u0947\u092c\u0938 PDF \u0914\u0930 \u0905\u091a\u094d\u091b\u0947 \u0928\u094b\u091f\u094d\u0938 \u0915\u093e \u092a\u094d\u0930\u092f\u094b\u0917 \u0915\u0930\u0947\u0902\u0964<\/li>\n<\/ol>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-buttons is-content-justification-center is-layout-flex wp-container-3\">\n<div class=\"wp-block-button\"><a class=\"wp-block-button__link wp-element-button\" href=\"https:\/\/www.oliveboard.in\/nabard-grade-a-previous-year-papers\/?ref=contac-aib-hindi\" target=\"_blank\" rel=\"noreferrer noopener\"><strong>\u0928\u093e\u092c\u093e\u0930\u094d\u0921 \u0917\u094d\u0930\u0947\u0921 \u090f \u092a\u093f\u091b\u0932\u0947 \u0935\u0930\u094d\u0937 \u0915\u0947 \u092a\u094d\u0930\u0936\u094d\u0928\u092a\u0924\u094d\u0930 \u0939\u0932 \u0915\u0930\u0947\u0902<\/strong><\/a><\/div>\n<\/div>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\"><br>\u0905\u0915\u094d\u0938\u0930 \u092a\u0942\u091b\u0947 \u091c\u093e\u0928\u0947 \u0935\u093e\u0932\u0947 \u092a\u094d\u0930\u0936\u094d\u0928<\/h2>\n\n\n<div id=\"rank-math-faq\" class=\"rank-math-block\">\n<div class=\"rank-math-list \">\n<div id=\"faq-question-1762356019721\" class=\"rank-math-list-item\">\n<h3 class=\"rank-math-question \">1. <strong>NABARD Grade A \u092a\u0930\u0940\u0915\u094d\u0937\u093e \u0915\u0947 \u0915\u093f\u0924\u0928\u0947 \u091a\u0930\u0923 \u0939\u094b\u0924\u0947 \u0939\u0948\u0902?<\/strong><\/h3>\n<div class=\"rank-math-answer \">\n\n<p>\u0909\u0924\u094d\u0924\u0930: \u0924\u0940\u0928 \u2013 Prelims, Mains \u0914\u0930 Interview\u0964<\/p>\n\n<\/div>\n<\/div>\n<div id=\"faq-question-1762356066054\" class=\"rank-math-list-item\">\n<h3 class=\"rank-math-question \">2. <strong>Prelims \u092a\u0930\u0940\u0915\u094d\u0937\u093e \u092e\u0947\u0902 \u0915\u0941\u0932 \u0915\u093f\u0924\u0928\u0947 \u092a\u094d\u0930\u0936\u094d\u0928 \u0939\u094b\u0924\u0947 \u0939\u0948\u0902?<\/strong><\/h3>\n<div class=\"rank-math-answer \">\n\n<p>\u0909\u0924\u094d\u0924\u0930: Prelims \u092e\u0947\u0902 \u0915\u0941\u0932 200 \u0911\u092c\u094d\u091c\u0947\u0915\u094d\u091f\u093f\u0935 \u092a\u094d\u0930\u0936\u094d\u0928 \u0939\u094b\u0924\u0947 \u0939\u0948\u0902\u0964<\/p>\n\n<\/div>\n<\/div>\n<div id=\"faq-question-1762356069357\" class=\"rank-math-list-item\">\n<h3 class=\"rank-math-question \">3. <strong>Prelims \u092e\u0947\u0902 \u0915\u094c\u0928-\u0915\u094c\u0928 \u0938\u0947 \u0938\u0947\u0915\u094d\u0936\u0928 \u092e\u0947\u0930\u093f\u091f \u0906\u0927\u093e\u0930\u093f\u0924 \u0939\u0948\u0902?<\/strong><\/h3>\n<div class=\"rank-math-answer \">\n\n<p>\u0909\u0924\u094d\u0924\u0930: ESI, ARD \u0914\u0930 General Awareness\u0964<\/p>\n\n<\/div>\n<\/div>\n<div id=\"faq-question-1762356105007\" class=\"rank-math-list-item\">\n<h3 class=\"rank-math-question \">4. <strong>Prelims \u092e\u0947\u0902 \u0915\u0902\u092a\u094d\u092f\u0942\u091f\u0930 \u091c\u094d\u091e\u093e\u0928 \u0915\u093e \u0915\u094d\u092f\u093e \u092e\u0939\u0924\u094d\u0935 \u0939\u0948?<\/strong><\/h3>\n<div class=\"rank-math-answer \">\n\n<p>\u0909\u0924\u094d\u0924\u0930: \u092f\u0939 Qualifying \u0938\u0947\u0915\u094d\u0936\u0928 \u0939\u0948 \u0914\u0930 \u092e\u0947\u0930\u093f\u091f \u092a\u0930 \u0938\u0940\u0927\u0947 \u0905\u0938\u0930 \u0928\u0939\u0940\u0902 \u0921\u093e\u0932\u0924\u093e\u0964<\/p>\n\n<\/div>\n<\/div>\n<div id=\"faq-question-1762356107746\" class=\"rank-math-list-item\">\n<h3 class=\"rank-math-question \">5. <strong>ESI \u0915\u0947 \u092e\u0941\u0916\u094d\u092f \u091f\u0949\u092a\u093f\u0915\u094d\u0938 \u0915\u094d\u092f\u093e \u0939\u0948\u0902?<\/strong><\/h3>\n<div class=\"rank-math-answer \">\n\n<p>\u0909\u0924\u094d\u0924\u0930: \u092d\u093e\u0930\u0924\u0940\u092f \u0905\u0930\u094d\u0925\u0935\u094d\u092f\u0935\u0938\u094d\u0925\u093e, \u0930\u094b\u091c\u0917\u093e\u0930 \u090f\u0935\u0902 \u0917\u0930\u0940\u092c\u0940 \u0909\u0928\u094d\u092e\u0942\u0932\u0928, \u091c\u0928\u0938\u0902\u0916\u094d\u092f\u093e \u0930\u0941\u091d\u093e\u0928, \u0909\u0926\u094d\u092f\u094b\u0917, \u0935\u093f\u0924\u094d\u0924\u0940\u092f \u0938\u0902\u0938\u094d\u0925\u093e\u090f\u0901, \u0938\u093e\u092e\u093e\u091c\u093f\u0915 \u0938\u0902\u0930\u091a\u0928\u093e \u0914\u0930 \u0936\u093f\u0915\u094d\u0937\u093e\u0964<\/p>\n\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n\n\n<hr class=\"wp-block-separator has-alpha-channel-opacity\"\/>\n\n\n<ul class=\"wp-block-latest-posts__list is-grid columns-3 wp-block-latest-posts\"><li><a class=\"wp-block-latest-posts__post-title\" href=\"https:\/\/www.oliveboard.in\/hindiblog\/nabard-grade-a-result-kab-ayega\/\">NABARD \u0917\u094d\u0930\u0947\u0921 \u090f \u092b\u0947\u091c\u093c 2 \u092a\u0930\u093f\u0923\u093e\u092e 2025-26 \u091c\u093e\u0930\u0940, \u092a\u0940\u0921\u0940\u090f\u092b \u0921\u093e\u0909\u0928\u0932\u094b\u0921 \u0915\u0930\u0947\u0902<\/a><\/li>\n<li><a class=\"wp-block-latest-posts__post-title\" href=\"https:\/\/www.oliveboard.in\/hindiblog\/nabard-grade-a-admit-card-kab-ayega\/\">NABARD \u0917\u094d\u0930\u0947\u0921 A \u091a\u0930\u0923 2 \u090f\u0921\u092e\u093f\u091f \u0915\u093e\u0930\u094d\u0921 2025-26, \u0921\u093e\u0909\u0928\u0932\u094b\u0921 \u0932\u093f\u0902\u0915 \u0914\u0930 \u092a\u0930\u0940\u0915\u094d\u0937\u093e \u0935\u093f\u0935\u0930\u0923<\/a><\/li>\n<li><a class=\"wp-block-latest-posts__post-title\" href=\"https:\/\/www.oliveboard.in\/hindiblog\/nabard-grade-a-pariksha-kab-hogi\/\">\u0928\u093e\u092c\u093e\u0930\u094d\u0921 \u0917\u094d\u0930\u0947\u0921 \u090f 2025 \u092a\u0930\u0940\u0915\u094d\u0937\u093e \u0915\u092c \u0939\u094b\u0917\u0940, \u091a\u0930\u0923 1 \u0914\u0930 2 \u092a\u0930\u0940\u0915\u094d\u0937\u093e \u0926\u093f\u0928\u093e\u0902\u0915<\/a><\/li>\n<li><a class=\"wp-block-latest-posts__post-title\" href=\"https:\/\/www.oliveboard.in\/hindiblog\/nabard-grade-a-phase-2-ka-study-plan\/\">\u0906\u092a\u0915\u0947 \u0905\u0917\u0932\u0947 30 \u0926\u093f\u0928\u094b\u0902 \u0915\u0940 \u092f\u094b\u091c\u0928\u093e NABARD \u0917\u094d\u0930\u0947\u0921 A \u092b\u0947\u091c 2 \u092a\u0930\u0940\u0915\u094d\u0937\u093e \u0915\u0947 \u0932\u093f\u090f \u0915\u094d\u092f\u093e \u0939\u094b\u0928\u0940 \u091a\u093e\u0939\u093f\u090f?<\/a><\/li>\n<li><a class=\"wp-block-latest-posts__post-title\" href=\"https:\/\/www.oliveboard.in\/hindiblog\/nabard-grade-a-handout-information-kya-hai\/\">NABARD \u0917\u094d\u0930\u0947\u0921 A \u091a\u0930\u0923 1 \u0938\u0942\u091a\u0928\u093e \u0939\u0948\u0902\u0921\u0906\u0909\u091f 2025 \u091c\u093e\u0930\u0940<\/a><\/li>\n<li><a class=\"wp-block-latest-posts__post-title\" href=\"https:\/\/www.oliveboard.in\/hindiblog\/nabard-grade-a-descriptive-paper-ki-tyari-kaise-kare\/\">NABARD \u0917\u094d\u0930\u0947\u0921 A \u0935\u0930\u094d\u0923\u0928\u093e\u0924\u094d\u092e\u0915 \u0932\u0947\u0916\u0928 \u0924\u0948\u092f\u093e\u0930\u0940 2026, \u092a\u0942\u0930\u0940 \u0917\u093e\u0907\u0921 \u0926\u0947\u0916\u0947\u0902<\/a><\/li>\n<\/ul>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u0928\u093e\u092c\u093e\u0930\u094d\u0921 \u0917\u094d\u0930\u0947\u0921 \u090f \u092a\u093e\u0920\u094d\u092f\u0915\u094d\u0930\u092e 2025, \u0938\u092d\u0940 \u091c\u093e\u0928\u0915\u093e\u0930\u0940 \u090f\u0915 \u0939\u0940 \u0938\u094d\u0925\u093e\u0928 \u092a\u0930 NABARD Grade A \u092a\u0930\u0940\u0915\u094d\u0937\u093e \u0917\u094d\u0930\u093e\u092e\u0940\u0923 \u0935\u093f\u0915\u093e\u0938 \u0914\u0930 \u0915\u0943\u0937\u093f \u0915\u094d\u0937\u0947\u0924\u094d\u0930 \u092e\u0947\u0902 \u0915\u0930\u093f\u092f\u0930 \u092c\u0928\u093e\u0928\u0947 \u0935\u093e\u0932\u0947 \u0909\u092e\u094d\u092e\u0940\u0926\u0935\u093e\u0930\u094b\u0902 \u0915\u0947 \u0932\u093f\u090f \u090f\u0915 \u092e\u0939\u0924\u094d\u0935\u092a\u0942\u0930\u094d\u0923 \u0905\u0935\u0938\u0930 \u0939\u0948\u0964 \u092f\u0939 \u092a\u0930\u0940\u0915\u094d\u0937\u093e \u0924\u0940\u0928 \u091a\u0930\u0923\u094b\u0902 \u092e\u0947\u0902 \u0906\u092f\u094b\u091c\u093f\u0924 \u0915\u0940 \u091c\u093e\u0924\u0940 \u0939\u0948: \u0907\u0938 \u092c\u094d\u0932\u0949\u0917 \u092e\u0947\u0902 \u0939\u092e NABARD Grade A \u0915\u093e \u092a\u0942\u0930\u093e \u0938\u093f\u0932\u0947\u092c\u0938 2025 \u0938\u0930\u0932 \u0914\u0930 \u0935\u094d\u092f\u0935\u0938\u094d\u0925\u093f\u0924 \u0924\u0930\u0940\u0915\u0947 &#8230; <a title=\"\u0928\u093e\u092c\u093e\u0930\u094d\u0921 \u0917\u094d\u0930\u0947\u0921 \u090f \u092a\u093e\u0920\u094d\u092f\u0915\u094d\u0930\u092e 2025, \u0938\u092d\u0940 \u091c\u093e\u0928\u0915\u093e\u0930\u0940 \u090f\u0915 \u0939\u0940 \u0938\u094d\u0925\u093e\u0928 \u092a\u0930\" class=\"read-more\" href=\"https:\/\/www.oliveboard.in\/hindiblog\/nabard-grade-a-officer-syllabus\/\" aria-label=\"More on \u0928\u093e\u092c\u093e\u0930\u094d\u0921 \u0917\u094d\u0930\u0947\u0921 \u090f \u092a\u093e\u0920\u094d\u092f\u0915\u094d\u0930\u092e 2025, \u0938\u092d\u0940 \u091c\u093e\u0928\u0915\u093e\u0930\u0940 \u090f\u0915 \u0939\u0940 \u0938\u094d\u0925\u093e\u0928 \u092a\u0930\">Read more<\/a><\/p>\n","protected":false},"author":6,"featured_media":1731,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[185,189],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.oliveboard.in\/hindiblog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1729"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.oliveboard.in\/hindiblog\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.oliveboard.in\/hindiblog\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.oliveboard.in\/hindiblog\/wp-json\/wp\/v2\/users\/6"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.oliveboard.in\/hindiblog\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=1729"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/www.oliveboard.in\/hindiblog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1729\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":2874,"href":"https:\/\/www.oliveboard.in\/hindiblog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1729\/revisions\/2874"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.oliveboard.in\/hindiblog\/wp-json\/wp\/v2\/media\/1731"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.oliveboard.in\/hindiblog\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1729"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.oliveboard.in\/hindiblog\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=1729"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.oliveboard.in\/hindiblog\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=1729"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}